Psycholog, psychiatra czy psychoterapeuta?

Z jakimi problemami do psychologa, z jakimi psychiatry, z jakimi do psychoterapeuty?
Czym się zajmują?

  Psycholog

Psycholog to osoba, która ukończyła studia magisterskie z zakresu psychologii. Zajmuje się diagnostyką wykorzystując m.in. testy psychologiczne, oceniając funkcjonowanie w obszarach intelektualnym, emocjonalnym oraz społecznym. Interwencje psychologa polegają na działaniach wspierających w różnego rodzaju kryzysach.

  Psychiatra

Psychiatra jest lekarzem, który ukończył 5-letnie szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie  psychiatrii. Zajmuje się diagnostyką oraz leczeniem chorób i zaburzeń psychicznych. Na podstawie postawionego rozpoznania proponuje leczenie, które może polegać na farmakoterapii, psychoterapii bądź innych oddziaływaniach terapeutycznych.

  Psychoterapeuta

Psychoterapeuta jest osobą, która ukończyła studia o kierunku humanistycznym bądź medycznym, a następnie szkolenie psychoterapeutyczne. Psychoterapeutą może być zarówno psycholog jak i psychiatra.

Kiedy warto zgłosić się do psychiatry?

Warto zgłosić się do psychiatry w przypadku:
  • utrzymującego się dłuższy czas poczucia przygnębienia, smutku, trudności z codziennym funkcjonowaniem, utraty zdolności do odczuwania przyjemności, poczucia braku energii i motywacji do podejmowania działań, utraty zainteresowań, ograniczenia kontaktów społecznych, odczuwania nieadekwatnego poczucia winy, trudności z koncentracją, myśli samobójczych.
  • ciągłego uczucia niepokoju, napadów paniki, lęku np. przed sytuacjami społecznymi, wychodzeniem z domu, poruszaniem się środkami transportu publicznego
  • wzmożonej aktywności, nadpobudliwości, podwyższonego nastroju, rozdrażnienia, podatności na rozpraszanie uwagi
  • natrętnych myśli, powtarzających się czynności wykonywanych wielokrotnie, które nie są adekwatne bądź przydatne
  • zaburzeń snu: bezsenności lub nadmiernej senności
  • nieadekwatnego poczucia zagrożenia, bycia śledzonym, obserwowanym
  • pojawienia się doznań słuchowych takich jak trzaski, huki, głosy bądź inne dźwięki, które nie są słyszalne dla innych
  • spostrzegania postaci, przedmiotów niebędących widocznymi dla innych osób
  • nadwrażliwości na zapachy lub smaki
  • niewytłumaczalnych doznań pochodzących z ciała

Kiedy warto skorzystać z psychoterapii?

Psychoterapia jest wskazana w przypadku:
  • trudności w relacjach interpersonalnych, poczucia bycia wyobcowanym
  • trudności w utrzymaniu stabilnych, satysfakcjonujących relacji z innymi
  • trudności w życiu zawodowym, braku satysfakcji z wykonywanej pracy
  • problemów z komunikowaniem swoich potrzeb i uczuć w bliskich relacjach
  • niezdolności do tolerowania silnych emocji, chwiejności nastroju, poczucia braku kontroli nad swoim zachowaniem, braku zrozumienia swoich uczuć
  • ciągłego uczucia niepokoju, napadów paniki, intensywnego lęku np. przed pewnymi sytuacjami, obiektami, wychodzeniem z domu, poruszaniem się środkami transportu publicznego
  • zaburzeń stresowych pourazowych: niechcianego przypominania sobie traumatycznego zdarzenia, wielokrotnego powracania do jego przeżywania, poczucia odmienności i dystansu wobec ludzi
  • dysfunkcji seksualnych
  • zaburzeń psychosomatycznych – różnego rodzaju dolegliwości np. kołatania serca, bólów brzucha, bólów głowy w przypadku braku ich uchwytnej somatycznej przyczyny
  • przedłużającego się poczucia smutku, przygnębienia, wycofania się z kontaktów interpersonalnych
  • zaburzeń snu
  • zaburzeń odżywiania: przejadania się z następowym prowokowaniem wymiotów, nadmiernego ograniczania diety, nadawania nadmiernej wartości wadze oraz kształtowi ciała, nieadekwatnego postrzegania swojej sylwetki i związanymi z tym wątpliwościami co do własnej wartości
  • uzależnień
  • natrętnych myśli, zachowań, które mają charakter przymusowy
  • zaburzeń psychotycznych
Czy leki psychiatryczne zmieniają osobowość?

Leki psychiatryczne często wywołują lęk. Ich pejoratywne określenia, takie jak np.. ``psychotropy`` przynoszą na myśl tajemniczo działające substancje mogące wpływać negatywnie na funkcjonowanie, zmieniające osobowość, pozbawiające zdolności do logicznego myślenia oraz podejmowania racjonalnych decyzji. Nic bardziej mylnego, wszystkie leki psychiatryczne są dokładnie przebadanymi substancjami o znanych mechanizmach działania, które stosowane są w celu poprawy funkcjonowania pacjenta.

Owszem, leki psychiatryczne jak i inne farmaceutyki np. kwas acetylosalicylowy, potocznie nazywany “aspiryną” mogą wywoływać działania niepożądane, często są one jednak przejściowe. Psychiatra lek dobiera indywidulanie, zwracając uwagę na charakter objawów, ewentualne choroby dodatkowe itd. w taki sposób, aby proces leczenia był bezpieczny i jak najbardziej komfortowy dla pacjenta.

Czy leki psychiatryczne uzależniają?

Większość leków psychiatrycznych, takich jak leki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne, stabilizujące nastrój nie ma potencjału uzależniającego.

Istnieją grupy substancji, które w przypadku długotrwałego stosowania mogą prowadzić do uzależnienia. Są to benzodiazepiny oraz leki nasenne. Zalecane są one jednak przez krótki czas, w celu złagodzenia ostrych objawów takich jak np. napady lęku. Nigdy nie są podstawą leczenia psychiatrycznego. W przypadku pozostawania pod opieką specjalisty oraz stosowania się do zaleceń lekarskich nie ma ryzyka uzależnienia się.

Jak wybrać psychoterapeutę?

W ostatnim czasie psychoterapia stała się bardziej znaną i dostępną formą leczenia. W internecie znajdziemy wielu terapeutów, wybór jest ogromny. 

Zawód psychoterapeuty w Polsce nie jest uregulowany prawnie, w związku z tym istnieją osoby posługujące się tym tytułem, mimo braku odpowiednich kwalifikacji. Dlatego przy wyborze specjalisty warto wiedzieć na co zwrócić uwagę.

Psychoterapeuta to osoba z wyższym wykształceniem, która ukończyła bądź jest w trakcie podyplomowego Szkolenia Psychoterapeutycznego. Wybierając absolwenta szkoły rekomendowanej przez takie Organizacje jak Polskie Towarzystwo Psychologiczne bądź Polskie Towarzystwo Psychiatryczne mamy pewność posiadanych kompetencji.

Ponadto ważne jest, aby dowiedzieć się czy psychoterapeuta poddaje swoją pracę regularnej superwizji, która ma na celu omawianie procesu terapeutycznego oraz nadzór nad jego przebiegiem. Terapeuta może, lecz nie jest to konieczne posiadać Certyfikat Psychoterapeuty bądź Superwizora Psychoterapii.

Ponadto w wyborze mogą pomóc zaufani specjaliści, tacy jak lekarz czy psycholog, którzy posiadają wiedzę na temat sposobu i efektów pracy danego psychoterapeuty.

Pozostaje też kwestia indywidualnych preferencji.
  • Który z nurtów psychoterapii jest najbliższy moim przekonaniom?  
  • Jaki wskazany jest w przypadku dolegliwości, z którymi się zgłaszam?
  • Czy wolę terapeutę płci żeńskiej czy męskiej?
  • Starszego czy młodszego?  
  • Przyjmującego w prywatnym gabinecie czy w ramach umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia?

Te względy również warto wziąć pod uwagę.

Paradygmat psychodynamiczny powstał na kanwie uznanych teorii psychoanalitycznych. Głównym z założeń tego nurtu jest istnienie nieświadomości, w której zawierają się ukryte pragnienia, popędy, fantazje, emocje oraz konflikty, mające wpływ na funkcjonowanie człowieka. Nieświadomość determinuje wzorce wchodzenia w relacje interpersonalne, sposób interpretacji rzeczywistości oraz reakcje w sytuacjach społecznych.

W psychoterapii psychodynamicznej kluczową rolę odrywa relacja terapeutyczna, na której opiera się cały jej proces.  Powinna ona się cechować szczerością oraz zaufaniem, tak aby pacjent mógł w swobodny sposób dzielić się z terapeutą swoimi myślami, skojarzeniami oraz fantazjami. Terapeuta niejako “odczytuje” nieświadome procesy towarzyszące pacjentowi tworząc hipotezy oraz interpretacje pomagające lepiej rozumieć swoje uczucia, zachowania oraz sposoby przeżywania.

Wskazania do jej podjęcia obejmują zaburzenia lękowe, dolegliwości psychosomatyczne, zaburzenia depresyjne, zaburzenia snu, zaburzenia odżywiania oraz zaburzenia na tle seksualnym. Z tej formy terapii skorzystają osoby mające trudności w życiu zawodowym, w relacjach interpersonalnych, partnerskich, doświadczające poczucia braku satysfakcji z życia, braku kontroli nad swoim zachowaniem, emocjami oraz mające problemy z rozumieniem swoich uczuć.

Spotkania odbywają się od 1-2 razy w tygodniu, trwają średnio 50 minut. Ważna jest ich systematyczność. Czas trwania terapii jest ustalany indywidualnie, wynosi od kilku miesięcy do kilku lat.

Jej podstawą są koncepcje związane z teorią warunkowania oraz uczenia się. Zakłada się, że myśli i uczucia są ściśle powiązane z doznaniami fizycznymi oraz zachowaniem. W tym podejściu reakcje na wydarzenia w życiu zależą od przekonań i wyuczonych wzorców postępowania mających charakter nawyków. Niepożądane zachowania powstają w wyniku ich nauczenia się oraz utrwalenia, w związku z tym można je zmieniać poprzez ich oduczenie oraz zastąpienie zachowaniami prawidłowymi. Podczas sesji terapeuta wraz z pacjentem skupiają się na rozłożeniu problemów na czynniki pierwsze, takie jak myśli, odczucia i zachowania, następnie na nauczeniu się konkretnych technik, mających na celu ich zmianę. Ważne jest zaangażowanie pacjenta polegające na wprowadzaniu zalecanych metod w życiu codziennym.

Terapia behawioralno – poznawcza jest skuteczną metodą leczenia w przypadku zaburzeń lękowych, napadów paniki, fobii, zaburzeń depresyjnych, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, zaburzeń odżywiania, zaburzeń snu, nadużywania alkoholu.

Sesje odbywają się zwykle 1-2 razy w tygodniu, trwają od 30 do 60 minut. Całość terapii obejmuje od pięciu do dwudziestu spotkań.

Ten nurt psychoterapii skupia się na człowieku jako indywidualnej jednostce. Zaburzenia rozpatrywane są jako deficyty rozwoju osobowości spowodowane brakiem zaspokojenia podstawowych potrzeb psychicznych człowieka takich jak miłość, bezpieczeństwo, poczucie przynależności, autonomii oraz realizacji w ważnych dla danej osoby sferach.

Podczas sesji terapeuta skupia się na eksplorowaniu uczuć towarzyszącym klientowi “tu i teraz”, bez analizowania wydarzeń z przeszłości, które mogłyby mieć wpływ na obecne funkcjonowanie. Koncentruje się na zbudowaniu przyjaznej atmosfery, pełnej zaufania, empatii oraz wsparcia, co ma na celu przeżycie nowych, “naprawczych” doświadczeń emocjonalnych oraz zachęcenie do refleksji nad życiowymi wyborami i systemem wartości klienta.  

Wykorzystywana jest do leczenia zaburzeń depresyjnych, lękowych, napadów paniki, zaburzeń osobowości, uzależnień, przeróżnych trudności z zakresu relacji interpersonalnych czy partnerskich. Wskazana jest ponadto dla osób którym towarzyszy poczucie niskiej wartości, które mają trudności z dookreśleniem swojego celu w życiu, poczuciem niekompletności” lub „pustki” czy poszukującym wsparcia w kryzysowych sytuacjach życiowych.

Częstotliwość spotkań oraz długość trwania terapii ustala się indywidualnie.

Psychoterapia systemowa swoje korzenie ma w psychoterapii rodzin, skupia się ona głównie na relacjach interpersonalnych pacjenta: małżeńskich, towarzyskich i zawodowych. Człowiek, będący elementem różnych systemów np. rodziny lub grupy znajomych, wchodzi w interakcje, wzajemne oddziaływania, co bezpośrednio przekłada się na funkcjonowanie jednostki. Zakłada się, że relacje rodzinne mają rozstrzygający wpływ na emocjonalny rozwój człowieka.

Psychoterapia systemowa może pomóc pacjentowi znaleźć sposoby radzenia sobie z problemami i trudnościami w komunikacji, które wpływają w sposób negatywny na ich relacje z innymi.

Może być prowadzona w formie terapii indywidualnej, okresowo włączając do terapii bliskie pacjentowi osoby. Najczęściej jednak wykorzystywana jest jako metoda wspierająca leczenie różnych zaburzeń psychicznych u osób niepełnoletnich w formie sesji terapii rodzin. W takich przypadkach dziecko lub nastolatek otrzymuje pomoc indywidualną (od psychiatry i/lub psychologa), a cała rodzina pacjenta (wraz z nim) spotyka się na sesjach terapeutycznych terapii rodzin. Ich celem staje się wtedy wyeliminowanie negatywnego wpływu różnych rodzinnych uwikłań na dalsze zdrowienie niepełnoletniej pacjentki lub pacjenta.

Terapia systemowa bywa wykorzystywana także dla rozwiązywania przeróżnych problemów małżeńskich podczas sesji terapii partnerskiej. Najczęściej dotyczy par, które z różnych względów chcą poprawić relacje partnerskie, wyciszyć konflikty w związku, odbudować związek po zdradzie partnera lub zapobiec jego rozpadowi.

Jest terapią krótkoterminową, zorientowaną na rozwiązanie bieżących problemów. Zazwyczaj obejmuje od 5-20 sesji, które trwają od 50 do 90 minut, częstotliwość spotkań jest umawiana indywidualnie.

Wielu doświadczonych psychoterapeutów, którzy pierwotnie wywodzą się ze specyficznych szkół psychoterapeutycznych w toku pogłębiania doświadczeń zawodowych przyjmuje perspektywę integracyjną wobec różnych nurtów psychoterapii. Takie podejście może polegać na integrowaniu najbardziej skutecznych elementów różnych podejść terapeutycznych lub też na wykorzystywaniu technik terapeutycznych charakterystycznych dla różnych szkół terapeutycznych w zależności od stanu psychicznego lub oczekiwań pacjenta.

Psychoterapia integracyjna może być skuteczna w terapii wielu zaburzeń psychicznych. Wymaga jednak dużego doświadczenia klinicznego u terapeuty, który stosuje taką formę pomocy.