Psycholog i pedagog szkolny

Rola psychologa i pedagoga szkolnego

W większości szkół w Polsce zatrudniani są psycholog i/lub pedagog. Tak duża społeczność, jaką tworzą uczniowie i nauczyciele, potrzebuje na miejscu pierwszej pomocy psychologicznej.
Tę funkcję spełniają właśnie wymienieni specjaliści.

Psycholog i pedagog szkolny są członkami rady pedagogicznej. Mimo to, pełnią role rzeczników uczniów i zawsze stoją po ich stronie (w sytuacjach konfliktowych uczeń – rodzice, uczeń – nauczyciele). Zobowiązani są do przestrzegania zasady dyskrecji. W ten sposób zostają stworzone warunki, które zwiększają poziom bezpieczeństwa i umożliwiają budowanie relacji opartej na zaufaniu. Psycholog szkolny ma różne możliwości kontaktów z uczniami. Bywa tak, że uczeń jest kierowany przez wychowawcę, nauczycieli, rodziców lub zgłasza się sam. W każdej opisanej sytuacji uczeń ma dobrowolność korzystania z pomocy psychologicznej. Rodzice, nauczyciele czy tez psycholog mogą motywować ucznia do skorzystania z pomocy ale decyzję podejmuje uczeń.

Spotkania z psychologiem to zazwyczaj rozmowa. Jest to rozmowa, która różni się od rozmów, które prowadzimy na co dzień. Nakierowana jest na obszar trudności z jakimi zgłosi się uczeń.

Psycholog posiada umiejętności, by rozmowę prowadzić w taki sposób, by pomóc uczniowi zwiększyć wiedzę na temat samego siebie (samoświadomość), wyrazić nagromadzone emocje (zazwyczaj nieprzyjemne), wzbudzać refleksje, pomagać w zmianie zachowania, doprowadzić do zmiany perspektywy w myśleniu.

Częścią tych rozmów może być psychoedukacja czyli przekazywanie informacji o prawidłowościach ludzkiego myślenia, działania, uczenia się, zapamiętywania, odczuwania, przeżywania itd. Wzbogacony o tę wiedzę uczeń może lepiej rozumieć siebie i lepiej radzi sobie w kontaktach z innymi ludźmi. Psycholog ma czas na rozmowę.

Psycholog często jest jedynym dorosłym w szkole, który rozmowę podejmie i zaplanuje warunki (w miarę możliwości), by przebiegała bez zakłóceń (odpowiednie miejsce, czas, okoliczności). Warto tutaj wspomnieć również o tym, jak uczniowie oceniają możliwość kontaktu z psychologiem na terenie szkoły. Część bywa sceptycznie nastawiona i ta grupa koncentruje swoją uwagę na byciu zauważonym pod drzwiami psychologa przez znajomych. I ocenia to jako coś zawstydzającego, co może wpłynąć na relacje z rówieśnikami w negatywny sposób. Jednak mam do czynienia z dużą grupą uczniów, którzy pozytywnie oceniają fakt, iż psycholog jest na miejscu. I spora grupa zgłasza się z własnej inicjatywy.

Charakter pracy psychologa i pedagoga w szkole jest bardzo podobny. Trudno oddzielić wyraźnie ich kompetencje. Niektóre szkoły zatrudniają tylko pedagoga, inne psychologa, a jeszcze inne obu specjalistów.

Zarówno psycholog jak i pedagog mogą prowadzić lekcje w klasach z zakresu profilaktyki, umiejętności interpersonalnych, stresu, efektywnego uczenia się. Spotykają się indywidualnie z uczniami, którzy zgłaszają różnego rodzaju problemy. Mogą prowadzić zajęcia reedukacyjne dla uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (najczęściej dysleksją).

Jednakże przyjęło się, że to pedagog zajmuje się pomocą materialną dla uczniów z rodzin o niskich dochodach lub znajdujących się w trudnej sytuacji z powodu zdarzeń losowych (w formie bezpłatnych obiadów, stypendium szkolnego, dofinansowania do wyjazdów i wycieczek szkolnych itp.).

Zdarza się, że uczniowie kończący szkołę podstawową mają w głowie przekonanie,że psycholog i pedagog zajmują się uczniami tzw. trudnymi. Wynika to z obserwacji, że nauczyciele którzy nie radzili sobie podczas lekcji z „niesfornymi” uczniami, zazwyczaj posiłkowali się psychologiem lub pedagogiem, by „coś” zrobił z uczniem, zakłócającym prowadzenie lekcji. To przekonanie jest dużym uproszczeniem i utrudnia lub uniemożliwia podjęcie decyzji o wizycie w gabinecie psychologa.

Psycholog i pedagog szkolny są przygotowani do udzielania wsparcia psychologicznego uczniom, którzy przeżywają różne trudności. Wspólnym mianownikiem tych problemów jest odczuwany dyskomfort, cierpienie, poczucie, że nie potrafię zmienić swojego stanu, mimo iż próbuję. Bardzo dobrym przewodnikiem wówczas jest nasze samopoczucie. Wspomniane wsparcie jest efektem rozmów z psychologiem, które pomagają w zrozumieniu, co się ze mną dzieje, mają na celu zmniejszenie napięcia psychicznego, spowodowanego odczuwaniem nieprzyjemnych stanów emocjonalnych.

Psycholog będzie wiedział, gdzie skierować ucznia, jeśli charakter trudności wymaga konsultacji lekarskiej (psychiatra, neurolog), psychoterapii lub konsultacji z innymi specjalistami np. logopedą.

W takich wypadkach konieczna jest współpraca z rodzicami, gdy uczeń jest niepełnoletni. Jeżeli problemy ucznia dotyczą relacji z nauczycielami psycholog reprezentuje ucznia, jest mediatorem i/lub negocjatorem. Gdy problemy mają związek z relacjami z innymi uczniami w klasie bądź w szkole, psycholog podejmie szereg działań, które mają na celu zmianę istniejącej sytuacji. W sytuacjach konfliktu z rodzicami psycholog jest ambasadorem ucznia, wskazuje rodzicom możliwości ale też poradnie rodzinne, podejmuje różne działania, które służą poprawie relacji między rodzicami a dzieckiem i doprowadzą do porozumienia.

Z jakimi problemami warto zgłosić się do psychologa szkolnego?

  • kiedy czujesz się źle w nowej szkole trudno Ci nawiązać kontakt z kolegami z klasy,
  • siedzisz sam w ławce i często spędzasz samotnie czas na przerwach i źle się z tym czujesz,
  • nie masz przyjaciół, choć bardzo byś chciał,
  • zdarza się, że inni uczniowie źle o Tobie mówią, bywasz obiektem żartów z ich strony,
  • nie radzisz sobie z nauką jakiegoś przedmiotu lub przedmiotów,
  • często odczuwasz niepokój na myśl o tym, że musisz iść do szkoły,
  • bywa, że nie idziesz do szkoły z tego powodu, zostajesz w domu lub idziesz na wagary,
  • przeżywasz stres szkolny,
  • nie możesz porozumieć się z nauczycielem,
  • masz wątpliwości czy profil klasy, w której jesteś jest zgodny z Twoimi zainteresowaniami i predyspozycjami
  • zastanawiasz się nad wyborem szkoły, kierunku studiów i chcesz podjąć przemyślaną i trafną decyzję
  • masz stwierdzoną dysleksję, dysgrafie, dysortografię lub inne specyficzne trudności w uczeniu się (psycholog jest wówczas osobą, która poinformuje nauczycieli o zaleceniach wynikających z opinii),
  • posiadasz orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego i/lub indywidualnego nauczania (psycholog poinformuje nauczycieli o zaleceniach wynikających z orzeczenia oraz pomoże Ci w przezwyciężaniu trudności szkolnych),
  • często chorujesz i z tego powodu masz dużo zaległości szkolnych, trudno Ci je nadrobić,
  • masz stwierdzoną chorobę przewlekłą (cukrzyca, epilepsja, astma, silna alergia, i inne).
  • trudno Ci porozumieć się z rodzicami, często dochodzi między Wami do kłótni,
  • rodzice oczekują od Ciebie, że będziesz wyłącznie się uczył, ograniczają Twój czas przeznaczony na inne aktywności,
  • są niezadowoleni z Twoich ocen i często o tym mówią,
  • nie radzisz sobie z presją rodziców,
  • rodzice stosują przemoc w stosunku do Ciebie (psychiczną, fizyczną),
  • rodzice rozwodzą się,
  • jeden z rodziców stracił pracę,
  • ktoś z mojej najbliższej rodziny jest ciężko chory,
  • ktoś z najbliższych zmarł,
  • rodzic lub rodzice mieli jakiś wypadek.
  • związane z Twoim samopoczuciem i myśleniem o sobie, a także są skutkiem zmian związanych z dojrzewaniem
  • często czujesz się rozdrażniony, przepełnia Cię złość,
  • wybuchasz złością z byle powodu, masz wrażenie, że tracisz kontrolę nad swoim zachowaniem
  • czujesz się przygnębiony, smutny, nic Cię nie cieszy,
  • nie masz ochoty na żadną aktywność,
  • myślisz o sobie źle, np. że jesteś beznadziejny, gorszy i to myślenie przeszkadza Ci w kontaktach z rówieśnikami,
  • przeszkadzają Ci własne zachowania, a nie potrafisz ich zmienić,
  • odczuwasz napięcie i redukujesz je w niebezpieczny sposób (samouszkodzenia, palenie papierosów, narkotyki, dopalacze, głodzenie lub przejadanie się spędzanie wielu godzin przed komputerem lub z innym urządzeniem elektronicznym),
  • świat realny wydaje Ci się nieatrakcyjny i nudny, więc głownie spędzasz czas w internecie, często oglądasz pornografię lub grasz w gry komputerowe,
  • przejawiasz inne zachowania, które zagrażają Twojemu zdrowiu lub życiu.
  • jeżeli widzisz, że coś niepokojącego dzieje się z bliskimi Ci ludźmi, warto wówczas porozmawiać z psychologiem szkolnym, żeby lepiej zrozumieć swoje emocje w związku z tą sytuacją czy zdarzeniem,
  • jeśli problem dotyczy twoich kolegów możesz uzyskać również informacje co możesz zrobić, by im pomóc.

Każdy problem, z którym zgłosisz się do psychologa, powinien zostać potraktowany z należytą powagą. Masz do tego prawo. Nie ma błahych spraw, najważniejsza jest Twoja ocena. Często ilustruję uczniom zasadność korzystania z pomocy psychologicznej takim przykładem, gdy boli Cię ząb idziesz do dentysty, gdy boli Twoja psychika skorzystaj ze spotkania z psychologiem.

Największym atutem psychologa/pedagoga szkolnego jest to, że jest na wyciągnięcie ręki. Nie musisz szukać go w nowym miejscu, nie musisz czekać wielu dni na umówioną konsultację, często jest to osoba, którą znasz z wycieczek szkolnych, imprez szkolnych, lekcji, które prowadził w Twojej klasie.

To ułatwia kontakt, łatwiej zwrócić się o pomoc do kogoś kogo znamy niż do kogoś obcego. Jeśli jednak uważasz inaczej to zawsze możesz skorzystać z oferty poradni psychologiczno-pedagogicznej, pod którą podlega szkoła (znajduje się zazwyczaj w bliskiej okolicy szkoły) lub z poradni dla młodzieży.
Jeśli trudno ci zrobić pierwszy krok to możesz zadzwonić na numer Telefonu Zaufania dla i Młodzieży 116 111.