Porady Prawne

Aspekty prawne ochrony wizerunku człowieka.

 

Wstęp. Definicja wizerunku.

Spotkałeś się prawdopodobnie niestety Drogi Czytelniku z sytuacją, w której Twoje zdjęcie, zdjęcie Twoich koleżanek czy kolegów lub innych znanych Ci osób zostało nie przez Ciebie lub nie przez nich opublikowane w Internecie, np. na jednym ze znanych portali społecznościowych, forum itp. Być może zostało ono zamieszczone bez żadnej ingerencji („przeróbki”), mogło się też tak stać, że dopisany lub doklejony został do niego śmieszny tekst, obrazek, tak że łącznie to zdjęcie może teraz funkcjonować jako tzw. „mem”.

W niniejszym artykule chciałbym opisać sytuacje, w których takie powyższe działanie może naruszyć prawo i podać sytuacje, w kiedy upublicznienie czyjegoś wizerunku w Internecie będzie z nim zgodne.  Tytułem wstępu zaznaczę, że być może zadziwi Cię liczba powtórzeń niektórych słów, w tym w szczególności słowa „wizerunek” – pamiętaj jednak, że tekst prawniczy, nawet popularyzatorski rządzi się swoimi prawami, a wielokrotne powtórzenie danego słowa jest zabiegiem celowym. W świecie języka prawnego (tym posługują się ustawy) i języka prawniczego (tym posługują się prawnicy) jest to codzienność, która ogranicza potem wątpliwości, które słowo jest przedmiotem analizy. Jak słusznie kiedyś stwierdzono, „prawo nie cierpi synonimów”!

Zacznijmy od elementów podstawowych. Prawo chroni Twój wizerunek, tak jak wizerunek każdego dorosłego czy niepełnoletniego człowieka i tylko w ściśle określonych oraz szczegółowo opisanych przez nie sytuacjach może on podlegać przetwarzaniu lub rozpowszechnieniu bez wyrażenia przez Ciebie zgody.

Czym jest zatem wizerunek? Intuicyjnie każdy z nas może udzielić odpowiedzi na to pytanie. Musisz jednak wiedzieć, że prawo nie zawiera legalnej (oficjalnej) definicji tego pojęcia (dzieje się tak często) i pomiędzy prawnikami od wielu lat toczy się dyskusja, co do szczegółowego wyjaśnienia tego słowa w znaczeniu, w jakim posługują się nim normy prawne. Ujmując tematykę najprościej, gdyż nie jest to miejsce, w którym zasadnym byłoby przedstawienie większości zapatrywań na to zagadnienie, praktycznie wszyscy pozostają zgodni, że w ujęciu prawa wizerunek to z pewnością te cechy zewnętrzne człowieka (szczególnie twarz), które pozwalają scharakteryzować i zindywidualizować oraz odróżnić daną osobę od innej. Prawo często odwołuje się do definicji zawartych w słownikach. Zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego wydanym przez PWN, „wizerunek” to „czyjaś podobizna na rysunku, obrazie, zdjęciu itp.” ale też  „sposób, w jaki dana osoba lub rzecz jest postrzegana i przedstawiana”.

Ochrona wizerunku w prawie cywilnym. Wizerunek jako dobro osobiste.

Po krótkim omówieniu kwestii terminologicznych, przejdźmy teraz do omówienia prawnych podstaw ochrony wizerunku. Jest on chroniony przede wszystkim przez gałąź prawa znaną jako prawo cywilne, można też powiedzieć, że w mniejszym stopniu jest przedmiotem „zainteresowania” ze strony prawa karnego. Dwie fundamentalne dla wizerunku normy prawne przedstawiają się następująco. Zgodnie z pierwszą z nich, artykułem 23 Kodeksu cywilnego (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. tekst jednolity Dziennik Ustaw z 2017 roku pozycja 459) „dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.” [pogrubienia autora].

Natomiast w myśl artykułu 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. tekst jednolity Dziennik Ustaw z 2017 roku pozycja 880) „rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych lub osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza.”

W tym miejscu, przed dokładniejszą analizą prawną tych dwóch przepisów (tj. wyjaśnieniem ich brzmienia) warto wiedzieć, że oba powyższe przepisy nie pozostają ze sobą w konflikcie (tj. nie wykluczają się), lecz wzajemnie uzupełniają. Można powiedzieć, że przepis Kodeksu cywilnego jest ogólniejszy, zalicza wizerunek do katalogu, zbioru wielu dóbr osobistych każdego człowieka i wyraźnie przewiduje, że pozostaje on pod ochroną prawa cywilnego, a przepis art. 81 reguluje jedynie jeden aspekt tej ochrony tj. ochronę przed bezprawnym rozpowszechnieniem.

Czym jest zatem dobro osobiste? Ujmując rzecz najprościej – jest wartością ściśle związaną z osobą człowieka, która wynika z szerszego pojęcia chronionego Konstytucją, jaką jest godność każdego człowieka. Zgodnie z artykułem 30 Konstytucji, „przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.”

Przekładając powyższe wywody prawnicze na język potoczny, można powiedzieć, że dobra osobiste są z jednej strony swego rodzaju wartościami powszechnymi, uniwersalnymi, natomiast z drugiej strony są one szczególnie cenione przez całe społeczeństwo i dlatego też prawo je w sposób szczególny chroni. Wymienione w artykule 23 Kodeksu cywilnego dobra osobiste nie stanowią pewnego zamkniętego, wyczerpującego katalogu, lecz stanowią ich najistotniejsze i najważniejsze przykłady. Oznacza to, że jest ich w praktyce więcej.

Skoro jak już wyjaśniłem, wizerunek jest dobrem osobistym, to co dzieje się w przypadku jego naruszenia? Odpowiedź na to pytanie zawiera przede wszystkim artykuł 24 Kodeksu cywilnego. Stanowi on, że „ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w Kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.” Dalej, w drugim paragrafie tego przepisu przeczytać można, że „jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.” Natomiast w ostatnim, trzecim paragrafie stwierdzono, że „Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym.”

Przybliżając teraz w języku bardziej przystępnym skutki, jakie mogą wyniknąć z naruszenia dóbr osobistych, można powiedzieć, że co do zasady, jeśli np. jakaś osoba przerabia zdjęcie innego człowieka w ten sposób, że poprzez dostawienie pewnych sformułowań lub elementów graficznych, wizerunek tej osoby pokrzywdzonej jest przedstawiony w ośmieszający sposób, osoba dotknięta takim zachowaniem:

  1. już na etapie, gdy istnieje tylko zagrożenie takiego zachowania, może zgodnie z prawem zażądać zaprzestania takiego działania (np. odstąpienia od przerabiania takiego zdjęcia w programie komputerowym podczas lekcji informatyki lub w przerwie szkolnej),
  2. gdy takie bezprawne działanie już zostało dokonane, pokrzywdzony może zażądać usunięcia skutków takiego zachowania (np. może zażądać usunięcia zdjęcia z komputera, telefonu, z portalu społecznościowego, forum), w tym także żądać by osoba naruszająca złożyła oświadczenie o odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie np. z przeprosinami,
  3. może także zażądać w przypadku dokonanego już naruszenia zapłaty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (czyli tak zwaną szkodę niemajątkową) na swoją rzecz lub na cel społeczny np. na dowolną dobroczynną działalność,
  4. ostatecznie, w pewnych sytuacjach poszkodowany może także zażądać naprawienia powstałej szkody majątkowej (dojdzie do niej jeśli np. pokrzywdzony musiał skorzystać z płatnej pomocy psychologa, aby poradzić sobie z powstałym stresem).

Powyższą analizę dopełniają przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przywołany przeze mnie powyżej artykuł 81 tej ustawy zawiera cztery bardzo ważne reguły rozpowszechnienia wizerunku każdego człowieka, w tym także Twojego.

Po pierwsze, najważniejszym faktem jest to, że rozpowszechnianie Twojego wizerunku może nastąpić tylko wtedy, gdy wyrazisz na to zgodę. Jeśli np. ktoś w sposób podstępny, z ukrycia wykonał Ci zdjęcie (niezależnie od tego, czy jesteś w nim przedstawiony w sposób ośmieszający, zniekształcony czy wiernie uwieczniony) i przesłał je np. na forum szkoły lub portal społecznościowy, tak że ma do niego dostęp szersze grono osób – został naruszony ten przepis. Pamiętaj, że artykuł 81 i skutki jego naruszenia dotyczą jedynie rozpowszechniania cudzego wizerunku bez zgody „właściciela” wizerunku, nie jego posiadania (to jest przedmiotem regulacji ze strony Kodeksu cywilnego). Opisany przeze mnie artykuł 23 Kodeksu cywilnego natomiast traktuje wizerunek szerzej. Oznacza to, że wizerunek jako dobro osobiste zostanie teoretycznie naruszony np. już poprzez bezprawne (tj. dokonane bez Twojej zgody) utrwalenie i przechowywanie go lub poprzez sam fakt jego bezprawnego i ośmieszającego przekształcenia. Oczywiście zupełnie inną rzeczą jest, czy pokrzywdzona w ten sposób osoba kiedykolwiek dowie się o tym naruszeniu, jeżeli tak przetwarzany wizerunek będzie tylko przechowywyany, nie będzie nikomu pokazywany lub w inny sposób rozpowszechniany.

Przy wyrażeniu zgody na rozpowszechnianie przez Ciebie Twojego wizerunku pamiętaj jeszcze o jednej ważnej zasadzie, co do której nie ma większych wątpliwości. Jeśli przykładowo zgodziłeś się podczas sesji fotograficznej na wykorzystanie Twojego wizerunku przez fotografa Jana Kowalskiego, to Twoja zgoda dotyczy tylko i wyłącznie rozpowszechniania wizerunku w postaci zdjęcia przez tego konkretnego fotografa Jana Kowalskiego. W innym przykładzie, jeśli pozwoliłaś swojej najlepszej koleżance Kasi na pokazywanie Twojego wizerunku uwiecznionego np. na wspólnej fotografii, to czynić to może tylko ta konkretna koleżanka, lecz nikt inny już nie. Swoją zgodę może także w każdym momencie wycofać.

Po drugie, od opisanej wyżej zasady, że do rozpowszechniania Twojego wizerunku zawsze wymagane jest wyrażenie zgody, wprowadzono wyjątek, który sprowadza się do tego, że jeżeli otrzymałeś wynagrodzenie za pozowanie (np. jako model, jako bohater artykułu w czasopiśmie młodzieżowym) to, gdy wyraźnie nie zastrzegłeś zakazu rozpowszechniania Twojego wizerunku, może on dzięki temu zostać upubliczniony. Jest to oczywiście logiczne – jeśli na wstępie zastrzegłbyś, że nie wyrażasz zgody na rozpowszechnianie Twojego wizerunku, prawdopodobnie nic nie wyszłoby z pozowania i nie dostałbyś za to należnej zapłaty. Reguła ta zawarta w drugim zdaniu artykułu 81 opisanej wyżej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych ma za zadanie dwa cele – ułatwić rozstrzygnięcie tego, czy w przypadku braku spisania warunków publikacji wizerunku osoba, która je uwieczniła ma prawo to robić. Ma także chronić rozpowszechniającego przed późniejszą zmianą decyzji osoby, która najpierw wyraziła zgodę na opublikowanie, a później chce się z tej zgody wycofać. Oczywiście sprawa się komplikuje, jeśli osoba udzielająca zgody na wykorzystanie wizerunku oraz ten, kto ma ten wizerunek rozpowszechniać zawarły umowę, w której inaczej wycofanie zgody uregulowały. Z uwagi na wiele możliwych skutków takich umownych rozwiązań, poprzestanę tylko na ogólnej zasadzie.

Po trzecie, dla porządku i kompletności niniejszego opracowania muszę wspomnieć, że wizerunek osoby powszechnie rozpoznawanej (słynnego polityka, aktora, muzyka) może być rozpowszechniony bez jego zgody, jeśli został on uwieczniony w związku z pełnieniem przez te szczególne osoby funkcji, z których są znane. Dla przykładu, można rozpowszechniać wizerunek posła, który został utrwalony podczas jego przemówienia w Sejmie, czy wizerunek aktora uwieczniony podczas oficjalnej gali wręczenia nagród. Jednakże dla kontrastu wizerunek tego samego posła lub aktora wypoczywającego na plaży z rodziną nie będzie już mógł być zgodnie z prawem rozpowszechniany bez ich zgody, gdyż nie ma on co do zasady związku z wykonywanym przez nich zawodem.

Po czwarte, zakaz rozpowszechniania wizerunku nie jest naruszony, jeśli osoba została uchwycona jako element większej całości. Jeżeli np. Twój wizerunek zostanie uwieczniony, a następnie rozpowszechniony podczas zgromadzenia na rynku lub placu, w którym bierze udział znaczna ilość osób, a zdjęcie ma za cel dokumentować pewne zjawisko, wydarzenie, a nie osoby, które biorą w nim udział – uwieczniająca osoba nie musi pytać Ciebie, jak i pozostałych uczestników o zgodę na rozpowszechnianie. Z kolei inaczej sprawa się będzie przedstawiać, jeśli np. zdjęcie zostanie celowo tak wykadrowane, by skupiać na Tobie uwagę – wtedy zgoda na rozpowszechnienie Twojego wizerunku powinna zostać pozyskana. Podsumowując, liczy się cel zdjęcia – czy ma przedstawiać ono jakieś szersze tło, wydarzenie, czy też jego celem jest przedstawienie konkretnej osoby lub osób, nawet w trochę szerszym kontekście. Oczywiście można w tym miejscu stawiać zarzuty, że prawo trochę nie nadążą za zmieniającą się rzeczywistością – kiedyś mało kto z nas miał aparat, który mógł uwieczniać wizerunek. Teraz można bez ryzyka pomyłki stwierdzić, że na każdego obywatela w Polsce przypada ich znacznie więcej niż jeden na osobę, a praktycznie każdy z nas nosi przy sobie urządzenie w postaci telefonu, które może tego dokonać w przeciągu chwili. Nie zmienia to jednak faktu, że obecnie z przepisów wynikają takie, a nie inne skutki i nieprędko ulegnie to zmianie.

Jeśli już przedstawiłem zasady na jakich wizerunek może być rozpowszechniany, muszę jeszcze wspomnieć o konsekwencjach, jakie mogą spotkać osobę, która Twój wizerunek rozpowszechnia bez wymaganej w danej sytuacji zgody. Są one bardzo zbliżone do tych, które przysługują w przypadku naruszenia dóbr osobistych. Zatem, w przypadku zagrożenia bezprawnego rozpowszechniania można żądać zaniechania takiego działania, w przypadku dokonanego już rozpowszechnienia wizerunku można żądać, by osoba która tego dokonała dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia, w szczególności, aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie i np. usunęła o ile to możliwe rozpowszechniony bez zgody wizerunek. W przypadku, gdy ktoś w sposób zawiniony rozpowszechnił Twój wizerunek (tj. można takiej osobie zarzucić, że widziała, że postępuje źle lub powinna wiedzieć, że tak postępuje) możesz zażądać odpowiedniego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na swoją rzecz lub na cel społeczny.

Dla kompletności mojego artykułu muszę choćby w sposób skrótowy opisać Ci jeszcze Szanowny Czytelniku czy za naruszenie opisanych przeze mnie przepisów Kodeksu cywilnego i ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w zakresie ochrony wizerunku odpowiedzieć może Twój niepełnoletni kolega. Nie ulega wątpliwości, że odpowiedzialność poniesie każdy zdrowy dorosły człowiek. Co w przypadku osób poniżej 18 roku życia? W przypadku naruszenia cudzych dóbr osobistych, przepisy Kodeksu cywilnego co do zasady odnoszą się jedynie do samego obiektywnego faktu bezprawności zachowania, którym naruszane jest dobro osobiste. Zatem, w ocenie autora nawet małoletni poniżej 18 roku życia hipotetycznie będzie mógł być pociągnięty do odpowiedzialności za naruszenie cudzych dóbr osobistych w zakresie żądania od niego zaniechania dokonywania naruszeń lub usunięcia skutków dokonanego naruszenia. Jedynie w przypadku, gdyby osoba, której dobra osobiste zostały naruszone chciałaby zażądać od małoletniego zadośćuczynienia lub odszkodowania, będzie miała z tym istotną trudność. Wynika to z tego, że zgodnie z artykułem 426 Kodeksu cywilnego małoletni, który nie ukończył lat trzynastu, nie ponosi odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Natomiast w przypadku małoletniego, który ukończył trzynaście lat, to czy będzie odpowiadał cywilnie zależne jest od stopnia jego rozwoju i dojrzałości. Niezależnie od tego, w grę może wejść także opisana poniżej szczególna odpowiedzialność przewidziana dla nieletnich, jeżeli sąd rodzinny stwierdzi demoralizację osoby małoletniej.

Oczywiście, muszę Cię uprzedzić Drogi Czytelniku, że choć sama świadomość przysługujących Ci praw może czasami zapobiec wielu przykrym zdarzeniom lub ograniczyć ich skutki do minimum, to jednak czasami dzieje się tak, że bez zaangażowania w daną sytuację sądów, co jest samo w sobie i czasochłonne, i kosztowne nie uda się wymusić na osobie łamiącej prawo do Twojego wizerunku lub wizerunku bliskich Ci osób przestrzegania powyższych zakazów. Cel niniejszej publikacji i jej ramy nie pozwalają mi należycie przybliżyć wszystkich meandrów egzekwowania prawnej ochrony wizerunku, który został już naruszony. Autor chciałby jednak, abyś Czytelniku wiedział, że choć nie jest to czasami proste i może wydawać się trudne, jest jednak możliwe do osiągnięcia przy właściwej determinacji.

Ochrona wizerunku w prawie karnym.

Zbliżając się powoli do końca, muszę Ci jeszcze wspomnieć Drogi Czytelniku, że niektóre z aspektów opisanych przeze mnie naruszeń wizerunku podlega regulacji przez znacznie surowszą gałąź prawa, jaką jest prawo karne. Może się zatem też tak zdarzyć, że dane zachowanie łamie nie tylko zasady prawnego wykorzystania wizerunku przewidziane przez przytoczony przeze mnie powyżej normy Kodeksu cywilnego i ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ale także normy Kodeksu karnego (ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. tekst jednolity Dziennik Ustaw z 2017 roku pozycja 2204).

Warto zatem dodatkowo wiedzieć, że zgodnie z artykułem 190a § (paragraf) 2 Kodeksu karnego każdy kto, podszywa się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane osobowe w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech. Przenosząc normę prawną na przykład, jeżeli ktoś pozyskał bezprawnie Twój wizerunek np. zapisując dostępne gdzieś w Internecie Twoje zdjęcie (lub posłużył się wykonanym z ukrycia Twoim wizerunkiem) założył nieprawdziwe konto na portalu społecznościowym oraz za jego pomocą próbuje wprowadzić innych w błąd, że to właśnie Ty z niego piszesz, może ponieść surowe konsekwencje swojego niezgodnego z prawem zachowania (o ile ukończył 17 lat). Innym przepisem karnym, który zahacza o problematykę bezprawnego wykorzystania wizerunku jest artykuł 191a Kodeksu karnego. Stanowi on, że każdy kto utrwala wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej, używając w tym celu wobec niej przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, albo wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody rozpowszechnia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Oznacza to, że np. jeśli ktoś podstępnie utrwalił nagi wizerunek bliskiej Ci osoby lub co gorsze, bez zgody tej osoby jej nagi wizerunek rozpowszechnia np. wśród kolegów w Internecie lub poza nim, może ponieść bardzo surową konsekwencję.

Wiek jako przesłanka odpowiedzialności w prawie karnym. Odpowiedzialność nieletnich za czyny zabronione przewidziane przez prawo karne.

W tym miejscu muszę wyjaśnić, że co do zasady odpowiedzialność karną może ponieść tylko dorosły. Prawo, jako granicę dorosłości wskazało ukończenie 17 lat. Natomiast jeżeli sprawca czynu zabronionego przez Kodeks karny nie ukończył 17 lat w chwili popełnienia tego nagannego czynu, nie poniesie odpowiedzialności karnej z tego przepisu. Zgodnie bowiem z artykułem 10 Kodeksu karnego, na zasadach określonych w tym kodeksie (tj. jak dorosły) odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat. Są od tej zasady pewne wyjątki, ale dotyczą one tylko sytuacji, gdy nieletni po ukończeniu 15 lat i to tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju nieletniego sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne dopuszcza się popełnienia szczególnie nagannego czynu zabronionego. Liczba tych czynów jest zamknięta i są to: zamach na życie Prezydenta RP (art. 134), zabójstwo człowieka (art. 148 § 1-3), spowodowywanie ciężkiego uszczerbek na zdrowiu człowieka, które mogło także skutkować śmiercią (art. 156 § 1 lub 3), spowodowanie zdarzenie, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, np. pożaru lub wypadku (art. 163 § 1 lub 3), dopuszczenie się piractwa statku morskiego lub powietrznego (samolotu, art. 166), spowodowanie katastrofy w ruchu lądowym (art. 173 § 1 lub 3), popełnienie zgwałcenia zbiorowego, wobec małoletniego poniżej 15 roku życia lub kręgu najbliższych krewnych albo ze szczególnym okrucieństwem (art. 197 § 3 i § 4), dokonanie czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego (art. 223 § 1 i § 2), wzięcie zakładnika (art. 252 § 1 lub 2) lub dokonanie rozboju (art. 280). Wszystkie te artykuły zawarte w poprzednim zdaniu dotyczą oczywiście Kodeksu karnego.

W przypadku popełnienia przez małoletniego powyżej 15 roku życia, a poniżej 17 roku życia innego czynu opisanego w Kodeksie karnym, a także zawsze gdy sprawca w chwili popełnienia czynu nie miał ukończonych 15 lat, nie może on ponieść odpowiedzialności karnej na zasadach określonych w tym Kodeksie. Nie oznacza to jednak, że taki sprawca nie poniesie jakichkolwiek konsekwencji. Okoliczność popełnienia przez małoletniego poniżej 17 roku życia czynu zabronionego opisanego w Kodeksie karnym może świadczyć chociażby o jego zdemoralizowaniu, co rodzić może odpowiedzialność, jaką przewiduje specjalnie uchwalona w tym celu ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich (ustawa z dnia 26 października 1982 r. tekst jednolity Dziennik Ustaw z 2016 r. pozycja 1654). W niniejszej publikacji nie jestem w stanie choćby w skrótowy sposób opisać zasad odpowiedzialności nieletnich przedstawionych w tej ustawie, wiedz jednak, że o losie osoby nieletniej, która uległa demoralizacji lub popełniła czyn karalny decyduje sąd rodzinny, który może stosować środki wychowawcze oraz środek poprawczy w postaci umieszczenia w skrajnych przypadkach w zakładzie poprawczym.

Prawo „do bycia zapomnianym”, w tym w Internecie.

Na koniec, chciałbym wspomnieć Ci Drogi Czytelniku o istotnym, nowym orężu w walce z bezprawnie upublicznionym, rozpowszechnionym bez zgody wizerunkiem Twojej osoby w postaci instrumentu nazywanego prawem do usunięcia danych, a potocznie „prawem do zapomnienia”. Zgodnie ze stosowanym już od 25 maja 2018 roku rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE każdy będzie miał prawo do zwrócenia się do podmiotu przetwarzającego dane osobowe, w tym także w postaci wizerunku uwiecznionego na zdjęciu o niezwłoczne ich usunięcie. Przykładowo, choć już teraz zdarza się, że portale internetowe przewidują taką możliwość w swoich regulaminach, od 25 maja 2018 r. prawo do zażądania niemal natychmiastowego usunięcia zdjęcia Twojej osoby, które bezprawnie znalazło się w portalu społecznościowym zyska miano prawa powszechnego, zagwarantowanego przez rozporządzenie Unii Europejskiej, takie same we wszystkich jej krajach członkowskich.  Będziesz zatem uprawniony, aby zwrócić się do każdego podmiotu, który przechowuje takie zdjęcia by zdjęcie to usunął. Zyskasz tym samym właśnie owe „prawo do bycia zapomnianym”.

Zakończenie.

Podsumowując, mimo że w pisałem w niniejszym artykule o skomplikowanych tematach, które trudno jest przedstawić w prosty sposób bez ich istotnego zniekształcenia, wyrażam nadzieję, że jego lektura pozwoliła Ci Drogi Czytelniku, jeśli nie pogłębić wiedzę w tym temacie, to przynajmniej ją sobie przypomnieć i usystematyzować. Niestety, każdy z poruszonych przeze mnie aspektów prawnych wykorzystania wizerunku jest bardzo szerokim zagadnieniem, o którym prawnicy zapisali setki stron publikacji książkowych. Być może przytłacza Cię nawet sama obszerność każdej wymienionej przeze mnie ustawy. Na szczęście nic nie stoi na przeszkodzie, abyś zwrócił się do mnie lub do innego profesjonalnego prawnika z prośbą o pomoc lub pokierowanie do odpowiedniej osoby, gdzie taką pomoc uzyskasz. Nie zapomnij, że wielu z nas pomaga pro publico bono, czyli nieodpłatnie.

Radca prawny Tomasz Bednarczyk

 

 

Źródła:

  1. ustawa z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r.  Kodeks cywilny tekst jednolity Dz.U. z 2017 r. poz. 459,
  2. ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych tekst jednolity Dz.U. z 2017 r. poz. 880,
  3. ustawa z dnia z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny tekst jednolity Dz.U. z 2017 r. poz. 2204,
  4. ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich tekst jednolity Dz.U. z 2016 r. poz. 1654,
  5. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), Dziennik Urzędowym UE L 119