Choroby przenoszone drogą płciową

Choroby przenoszone drogą płciową - co i jak?

Choroby przenoszone drogą płciową, bardziej znane, jako weneryczne to grupa chorób zakaźnych, których jedyną lub jedną z wielu dróg wnikania do organizmu jest stosunek płciowy. Są jedną z najbardziej rozpowszechnionych grup chorób zakaźnych.

Do grup ryzyka zaliczają się między innymi osoby propagujące niebezpieczne zachowania seksualne (duża liczba partnerów seksualnych, częste kontakty przygodne, preferencje seksualne), jak również ludzie nadużywający alkoholu, narkotyków czy papierosów. Jednak spośród wszystkich czynników ryzyka najbardziej istotny jest wiek.

Pamiętaj!

Na całym świecie największą zachorowalność na choroby przenoszone drogą płciową stwierdza się u młodzieży w wieku 15-24 lat. Młodzi ludzie w szczególności są narażeni, gdyż są biologicznie bardziej podatni. Dodatkowo często odbywają stosunki płciowe bez zabezpieczenia, nawiązują krótkotrwałe znajomości, mają ograniczony dostęp do opieki medycznej i nie posiadają także wystarczającej wiedzy na temat chorób przenoszonych drogą płciową, by móc się przed nimi bronić. Również coraz częściej sięgają po alkohol oraz narkotyki, co w znacznym stopniu zwiększa ryzyko zachorowania na STD.

Zakażenia częściej rozpoznaje się u mężczyzn niż kobiet, ponieważ u kobiet ze względu na budowę układu rodnego częściej występują infekcje „ukryte” skąpo- lub bezobjawowe.

W szczegółach…

Gdy zauważysz u siebie objawy którejkolwiek z tych chorób, koniecznie skontaktuj się z lekarzem!

Choroby powszechnie znane, takie jak kiła czy HIV itd. to tylko niewielka część chorób przenoszonych drogą płciową. Odkryto ponad 40 drobnoustrojów zakaźnych, które mogą przenosić się poprzez kontakty seksualne, przy czym stosunek płciowy jest tylko jedną z dróg zakażenia.

Część z nich powoduje zmiany patologiczne w okolicy moczowo-płciowej (HPV, Gardnerella vaginalis), inne, choć przenoszą się poprzez stosunek płciowy, powodują zakażenia ogólnoustrojowe (HCV, HIV).

Generalnie choroby przenoszone drogą płciową można podzielić na zakażenia wirusowe (wirus zespołu nabytego braku odporności, wirus zapalenia wątroby typu B i C, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus opryszczki), bakteryjne (kiła, rzeżączka, chlamydioza) oraz zakażenia grzybicze (kandydoza), pasożytnicze (wszawica łonowa, świerzb) i pierwotniakowe (rzęsistkowica).

Chorobę wywołuje wirus brodawczaka ludzkiego (Human papillomavirus, HPV). Do objawów należą kłykciny kończyste czyli kalafiorowate wykwity i zmiany brodawkowe na skórze i błonach śluzowych w okolicy narządów płciowych. HPV posiada ponad 30 typów, które wywołują zakażenie w obrębie dróg rodnych, w tym 10 typów o wysokim potencjale onkogennym. Wirus ten powoduje zmiany komórek nabłonka szyjki macicy w tym zmiany nowotworowe, które wykrywa się za pomocą badania cytologicznego.

HPV przenosi się przez wszystkie formy seksu. Pamiętaj! Prezerwatywa chroni przed nimi jedynie częściowo. Zmiany leczy się krioterapią, laserem lub specjalistycznymi kremami a w stanach przedrakowych usuwa zmiany chirurgicznie.

Wirus opryszczki pospolitej typu 2 (HSV 2 – Herpes simplex) czyli opryszczka genitalna, może przenieść się z osoby zarażonej poprzez kontakty seksualne, a także przez wspólne używanie przedmiotów osobistych. Objawami, które można zaobserwować, są nawracające pęcherzyki wypełnione przezroczystym płynem i owrzodzenia okolic narządów płciowych. Może im towarzyszyć powiększenie węzłów chłonnych w pachwinach. Opryszka nie jest groźna dla dorosłych, ale jedno zakażenie powoduje, występowanie nawrotów przez całe życie. Stosowanie prezerwatywy nie daje pełnego zabezpieczenia! W leczeniu Herpes genitalis stosuje się acyklowir podawany ogólnie lub miejscowo.

Wirus zapalenia wątroby typu B przenosi się z człowieka na człowieka poprzez kontakt z krwią, w czasie ciąży i porodu, jak również przez kontakty seksualne. Wirusowe zapalenie wątroby może mieć przebieg bezobjawowy, ostry bądź przewlekły. Objawami infekcji mogą być: uczucie zmęczenia, gorączka, bóle mięśni i stawów, nudności, wymioty, brak apetytu, bóle brzucha, czasem biegunka, zażółcenie skóry i spojówek. Powikłaniem po przewlekłym zakażeniu HBV jest pierwotny rak wątroby lub marskość tego narządu. Obecnie stosuje się profilaktycznie szczepionkę, która w znaczny sposób ogranicza ryzyko infekcji.

HIV (Human Immunodeficiency Virus) wywołuje zespół nabytego upośledzenia odporności AIDS (Acquired immunodeficiency syndrom). Okres inkubacji wacha się od 2 do 4 tygodni i charakteryzuje się objawami grypopodobnymi tj. ból gardła, gorączka, bóle mięśni, choć mogą wystąpić objawy nieswoista, lub nie wystąpić żadne objawy. Następnie dochodzi do pozornego wyleczenia. Okres ten trwa od 1 do 15 lat i nosi nazwę bezobjawowego nosicielstwa. Gdy liczba limfocytów spadnie zaczynają pojawiać się objawy takie jak powiększenie węzłów chłonnych, uporczywe biegunki z utratą masy ciała, uogólnione zmęczenie oraz nadmierne pocenie się w nocy. Później rozwija się pełnoobjawowe AIDS, które pokrywa się z występowaniem tzw. chorób wskaźnikowych. Są to najczęściej zakażenia oportunistyczne oraz objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego, a także nowotwory. Stosowanie prezerwatyw w dużej mierze chroni przed HIV.

Dwoinka rzeżączki zwana także gonokokiem powoduje zakażenie błon śluzowych okolicy moczowo-płciowej, a także odbytu, gardła i spojówki. U kobiet występuje najczęściej w postaci zapalenia szyjki macicy, cewki moczowej, zapalenia gardła, a także zapalenia stawów. U mężczyzn jest czynnikiem etiologicznym zapalenia cewki moczowej. Objawy kliniczne występujące po około 4 dniach to ropna wydzielina z cewki moczowej lub szyjki macicy, zapalenie gardła, spojówek, a także ból w podbrzuszu, czasem podwyższona ciepłota ciała. Często, jednak zakażenie przebiega skąpo objawowo, a nawet bezobjawowo, co prowadzi do rozprzestrzeniania się choroby. Neisseria gonorrhoeae wykrywa się za pomocą wymazów z cewki moczowej, kanału szyjki, worka spojówkowego, gardła, odbytu. Zapalenia rzeżączkowe leczy się antybiotykami.

Gardnerella vaginalis fizjologicznie kolonizuje w małych ilościach układ rozrodczy kobiety, lecz z powodu częstego stosowania antybiotyków, a także innych czynników, może dochodzić do wzrostu bakterii. Rozwija się wtedy bakteryjna waginoza. Choroba charakteryzuje się szeregiem objawów tj. pieniste upławy o biało-szarym kolorze i wyraźnym, nieprzyjemnym „rybim” zapachu, świąd i pieczenie w okolicy sromu i pochwy.

Krętek kiły wywołujący kiłę, rozprzestrzenia się poprzez kontakty seksualne, jak również z matki na płód. Miejscem zakażenia są najczęściej  błony śluzowe narządów płciowych  lub uszkodzona skóra. Krętki przedostają się do węzłów chłonnych, a z nich do krwioobiegu, gdzie powodują zapalenie śródbłonka naczyń. W miejscu wniknięcia pojawia się odczyn zapalny w postaci owrzodzenia o charakterystycznym obwałowaniu. Po około 2-6 tygodniach zmiana ta znika. Następnie po 2-6 miesiącach, pojawia się plamisto-grudkowa wysypka w okolicach błon śluzowych, a także na kończynach, tułowiu i głowie. Występuje uogólnione powiększenie węzłów chłonnych, chory zaczyna łysieć, pojawiają się objawy grypopodobne, chrypka lub angina kiłowa. Po około 2 do 5 lat zaczynają pojawiać się kilaki, czyli guzy na skórze, błonach śluzowych, mięśniach, tkankach kości i innych narządów. Następuje  postępujący paraliż, wiąd rdzenia oraz liczne zmiany w układzie sercowo-naczyniowym.  Podstawową metodą diagnostyczną są badania serologiczne. Kiłę leczy się antybiotykami, najczęściej penicyliną.

Chlamydie są bakteriami, które powodują zakażenia okolicy moczowo-płciowej takie jak zapalenia cewki moczowej objawiające się bolesnym oddawaniem moczu i dysurią, zapaleniem gruczołu Bartholina, błony śluzowej macicy a także zapalenia szyjki macicy, przydatków czy zapalenia narządów miednicy mniejszej. U kobiety stan zapalny narządów rodnych grozi bezpłodnością. W leczeniu zakażenia chlamydią stosuje się antybiotyki. W tym czasie trzeba powstrzymać się od kontaktów seksualnych. Najlepszą obroną przed chlamydiami jest używanie prezerwatyw!

Do pierwotniaków mogących powodować choroby narządów moczowo- płciowych należy rzęsistek pochwowy Trichomonas vaginalis. Jest jednym z najczęściej występujących pasożytów powodujących zakażenia w obrębie okolicy moczowo-płciowej. Występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn, w większości przypadków zakażenie następuję poprzez kontakty seksualne, lecz jest możliwe zakażenie wskutek używania zainfekowanych przedmiotów osobistych. Do najczęstszych objawów infekcji należą pieniste, szare lub żółte upławy o nieprzyjemnym zapachu, a także świąd sromu lub pochwy. Leczenie zawsze obejmuje oboje partnerów.

Do najczęściej występujących zakażeń grzybiczych zalicza się infekcje drożdżakami  z gatunku Candida albicans. Do zakażenia dochodzi wówczas, gdy zostaje upośledzona odporność przy otyłości, AIDS, niedożywieniu, cukrzycy oraz przy długotrwałej antybiotykoterapii. Do objawów drożdżycy u mężczyzn zalicza się zmiany rumieniowate na żołędzi i napletku, krostki, a także bolesność przy oddawaniu moczu lub podczas stosunku. U kobiet grzybicze zapalenie sromu i pochwy objawia się świądem, pieczeniem i charakterystyczną wydzieliną o serowatej konsystencji, białym lub kremowobiałym kolorze i bez zapachu. Grzybicę trzeba leczyć u obojga partnerów.

Wszawica łonowa jest chorobą powodowaną przez pasożyta – wesz łonową. Posiada trzy pary odnóży zakończonymi kleszczykami, którymi wczepia się w naskórek i włosy. Bytuje na skórze rzadko owłosionej np. na wzgórku łonowym, na kroczu w pachwinach i pod pachami jak również na klatce piersiowej. Wesz odżywia się krwią gospodarza oraz składa jaja zwanych gnidami, które są owalne, lekko opalizujące umocowane do włosów tuż przy skórze. Najczęściej zakażenie przechodzi podczas stosunku płciowego, rzadziej podczas używania tych samych przyborów toaletowych bądź bielizny.

Objawem przeważającym jest świąd. Zmiany skórne ograniczają się do swędzących grudek, lub zaczerwienionej skóry w miejscu bytowania wszy. W leczeniu wszawicy stosuje się specjalistycze płyny, szampony, bądź kremy.

Jak nie złapać …. czyli profilaktyka zakażeń przenoszonych drogą płciową

Zapobieganie chorobom przenoszonym drogą płciową jest jednym z najważniejszych działań ograniczających ich występowanie!

Opiera się na próbie zmiany obyczajów seksualnych. Pamiętaj, że ryzyko zakażenia rośnie razem z ilością partnerów seksualnych. Również częstotliwość zmian partnera jak i ilość przygodnych kontaktów nie jest bez znaczenia. Ryzyko zakażenia osoby współżyjącej z jednym, stałym partnerem jest niewielkie.

Innym aspektem profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową jest identyfikacja osób zakażonych. Bardzo ważnym elementem prewencji są badania skriningowe, np. cytologia szyjki macicy u kobiet.

Kolejnym bardzo ważnym działaniem mającym na ceku zapobieganie chorobom przenoszonym płciową jest skuteczne leczenie osób zakażonych, a także ich partnerów, co zmniejsza ryzyko zakażenia osób trzecich. Dodatkowo zaleca się szczepienia np. przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B czy przeciw onkogennym typom wirusa brodawczaka ludzkiego. Jednak elementarną  i najważniejszą formą prewencji i zwalczania chorób przenoszonych drogą płciową pozostaje edukacja – im więcej wiesz, tym mniej ryzykujesz i szybciej rozpoznasz pierwsze objawy.